Kısa cevap: Türkiye’de bir üniversitenin örgün programına kayıtlı yabancı öğrenciler, çalışma izni almak şartıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri, öğrenimlerinin ilk yılını tamamladıktan sonra başvurabilir ve yalnızca kısmi süreli çalışabilir. Yüksek lisans ve doktora öğrencileri için bu iki sınırlama uygulanmaz. Bu kurallar 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 19. maddesinde yer alır.
Bu yazıda öğrenci çalışma izninin kimleri kapsadığını, “kısmi süreli” ifadesinin ne anlama geldiğini, başvurunun nasıl yapıldığını ve mezuniyetten sonra neyin değiştiğini, ilgili mevzuat maddelerine dayanarak anlatıyoruz.
Öğrenci İkamet İzni Çalışma Hakkı Verir mi?
Hayır. 6735 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre, mülteci veya ikincil koruma statüsü dışındaki yabancıların herhangi bir nedenle ikamet izni sahibi olması, onlara tek başına çalışma hakkı vermez. Öğrenci ikamet izniyle Türkiye’de bulunan bir yabancının yasal olarak çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni alınması gerekir.
Kanun’un 19. maddesinin üçüncü fıkrası ise önemli bir güvence getirir: öğrenciye verilen çalışma izni, geçerli öğrenci ikamet iznini ve bu iznin sağladığı hakları sona erdirmez. Yani öğrenci çalışma izni aldığında öğrencilik statüsünü kaybetmez.
Kimler Öğrenci Çalışma İznine Başvurabilir?
Kanun’un aradığı temel şart, öğrencinin Türkiye’deki bir yükseköğretim kurumunda örgün öğretim programına kayıtlı olmasıdır. Öğrenim düzeyine göre kurallar şöyle ayrılır:
| Öğrenim düzeyi | Ne zaman başvurabilir? | Çalışma şekli |
|---|---|---|
| Ön lisans | İlk yıl tamamlandıktan sonra | Kısmi süreli |
| Lisans | İlk yıl tamamlandıktan sonra | Kısmi süreli |
| Yüksek lisans ve doktora (örgün) | Bu sınırlama uygulanmaz | Kısmi süreli şartı uygulanmaz |
Dayanak: 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, madde 19/1-2.
Kanun, öğrencilerin çalışmasına ilişkin ayrıntılı usul ve esasların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirleneceğini de öngörür (madde 19/4). Bakanlığın yayımladığı değerlendirme kriterlerine göre:
- Başvuru yapılan kişinin öğrenci olup olmadığı konusunda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı kayıtları esas alınır.
- Yabancı öğrenciler adına ev hizmetleri sektöründe ve eğlence sektöründe durumlarına uygun olmayan işlerde çalışmak üzere yapılan başvurular olumsuz değerlendirilir.
- Ön lisans ve lisans öğrencileri için yapılan başvurularda öğrencinin öğrenim gördüğü il ve benzeri hususlar dikkate alınır.
- Türkiye Bursları veya YÖK bursuyla okuyan öğrenciler için ilgili kurumların görüşü alınır.
“Kısmi Süreli Çalışma” Ne Demek?
Kanun, ön lisans ve lisans öğrencilerinin “4857 sayılı İş Kanunu uyarınca kısmi süreli” çalışabileceğini söyler. İş Kanunu’nun 13. maddesine göre kısmi süreli iş sözleşmesi, işçinin normal haftalık çalışma süresinin tam süreli çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlendiği sözleşmedir.
Bu oranı İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 6. maddesi netleştirir: işyerindeki tam süreli emsal çalışmanın üçte ikisine kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır. İş Kanunu’nda genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saat olduğundan, haftalık 45 saat tam süreli çalışılan bir işyerinde kısmi süreli çalışma en fazla 30 saat anlamına gelir. İşyerindeki tam süreli çalışma süresi daha kısaysa, üst sınır da buna göre düşer.
Kısmi süreli çalışan öğrenci, İş Kanunu’nun 13. maddesi gereği yalnızca kısmi süreli çalıştığı için tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz; ücret gibi bölünebilir haklar çalıştığı süreyle orantılı ödenir.
Başvuruyu Kim Yapar, Nasıl Yapılır?
Çalışma izni başvurusu öğrenci tarafından değil, öğrenciyi çalıştıracak işveren tarafından yapılır. Türkiye’de bulunan bir öğrenci için süreç genellikle “yurt içi başvuru” olarak yürür:
- İkamet izni kontrolü: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına göre yurt içi başvuru, geçerliliği devam eden en az altı ay süreli ikamet izni bulunan yabancılar için yapılabilir. Öğrenci ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 30. maddesinde sayılan ikamet izni çeşitlerinden biridir; kalan süresinin altı aydan az olmaması gerekir.
- İş teklifi ve sözleşme: İşveren ile öğrenci, kısmi süreli çalışmaya uygun bir iş sözleşmesi üzerinde anlaşır.
- e-İzin sistemine başvuru: İşveren veya yetkilendirdiği kişi, e-Devlet üzerinden Bakanlığın çalışma izni başvuru sistemine girer, işyeri kaydını oluşturur, “Yurt İçi” başvuruyu seçerek bilgi ve belgeleri yükler ve e-İmza ile onaylar.
- Değerlendirme ve harç: Bakanlık başvuruyu değerlendirir. Onay halinde harç ve değerli kâğıt bedelinin tam tutarında yatırılması gerekir; eksik veya fazla ödeme işlemin sonuçlanmasını engeller.
- İşe başlama: Bakanlığa göre yurt içinden yapılan başvurularda yabancının, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren bir ay içinde çalışmaya başlaması zorunludur.
Başvuruda istenen belgeler başvurunun türüne göre değişir ve Bakanlık tarafından güncellenebilir. Güncel liste için Bakanlığın resmi “Çalışma İzni Değerlendirme Sürecinde Gerekli Bilgi ve Belgeler” sayfasına bakılmalıdır. Sürecin genel adımlarını Çalışma İzni Nasıl Alınır yazımızda, başvuru sonrası takibi ise Çalışma İzni Başvuru Takibi yazımızda bulabilirsiniz.
Mezuniyetten Sonra Ne Değişir?
Mezun olan yabancının Türkiye’de çalışabilmesi için yine çalışma izni gerekir. Kanun’un 19. maddesinin beşinci fıkrasına göre, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan bir yabancı mezuniyet tarihinden itibaren bir yıl içinde çalışma izni başvurusu yaparsa, başvurusu Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulunca belirlenen esaslar doğrultusunda değerlendirilir.
Öğrenci ikamet izni öğrenimle bağlantılı olduğundan, mezuniyet sonrasında Türkiye’de kalış dayanağının da yeniden planlanması gerekir. İkamet seçenekleri için İkamet İzni yazımıza göz atabilirsiniz.
İşverenler İçin Kısa Kontrol Listesi
- Öğrenci örgün bir yükseköğretim programına kayıtlı mı?
- Ön lisans veya lisans öğrencisiyse ilk yılını tamamlamış mı?
- Planlanan çalışma süresi işyerindeki tam süreli çalışmanın üçte ikisini aşıyor mu?
- Öğrencinin ikamet izninin kalan süresi en az altı ay mı?
- Çalışma izni onaylanmadan öğrenci işe başlatılmıyor mu?
Son madde özellikle önemlidir: 6735 sayılı Kanun’un 23. maddesinin beşinci fıkrasına göre, çalışma izni olmadan çalışan yabancıya ve yabancı çalıştıran işverene, her bir yabancı için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır; fiilin tekrarı halinde cezalar bir kat artırılır.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı öğrenci çalışma izni olmadan part-time çalışabilir mi?
Hayır. Öğrenci ikamet izni çalışma hakkı vermez; kısmi süreli çalışma için de çalışma izni gerekir (6735 sayılı Kanun, madde 12 ve 19).
Birinci sınıftaki lisans öğrencisi çalışma iznine başvurabilir mi?
Hayır. Ön lisans ve lisans öğrencileri, öğrenimlerinin ilk yılı tamamlandıktan sonra başvurabilir (madde 19/2).
Yüksek lisans öğrencisi tam zamanlı çalışabilir mi?
Örgün öğretim programına kayıtlı lisansüstü öğrenciler için ilk yıl ve kısmi süreli çalışma sınırlamaları uygulanmaz (madde 19/2). Yine de çalışma izni alınması gerekir.
Çalışma izni alınca öğrenci ikamet izni iptal olur mu?
Hayır. Öğrenciye verilen çalışma izni, geçerli öğrenci ikamet iznini ve bu iznin sağladığı hakları sona erdirmez (madde 19/3).
Başvuruyu öğrenci kendisi yapabilir mi?
Çalışma izni başvurusu, öğrenciyi çalıştıracak işveren veya işverenin yetkilendirdiği kişi tarafından e-Devlet üzerinden yapılır.
Dayanak Mevzuat ve Resmi Kaynaklar
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: madde 7, 12, 19 ve 23
- 4857 sayılı İş Kanunu: madde 13 ve 63
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu: madde 30
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği: madde 6
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri (B.9 Yabancı öğrenciler)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Başvuru Türleri
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Gerekli Bilgi ve Belgeler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve Bakanlık uygulamaları değişebilir; başvuru öncesinde güncel düzenlemeler kontrol edilmelidir.
Yabancı öğrenci çalıştırmayı planlıyorsanız veya öğrenci olarak çalışma izni sürecinizi netleştirmek istiyorsanız, Konum Danışmanlık ile iletişime geçerek dosyanızı birlikte değerlendirebilirsiniz.
