Kısa cevap: Yabancı öğrenci çalıştırma planlayan bir işverenin, iş teklif etmeden önce dört şeyi kontrol etmesi gerekir: öğrencinin örgün programa kayıtlı olup olmadığı, ön lisans veya lisans öğrencisiyse ilk yılını tamamlayıp tamamlamadığı, teklif edilen işin kısmi süreli çalışmaya ve izin verilen sektörlere uygun olup olmadığı ve öğrencinin ikamet izninin kalan süresi. Çalışma izni başvurusunu öğrenci değil, işveren yapar; izin çıkmadan işe başlatmak ise idari para cezası sebebidir.
Öğrenci çalışma izninin genel kurallarını Öğrenci Çalışma İzni yazımızda anlatmıştık. Bu yazı, konuya işverenin gözünden bakıyor ve Bakanlığın öğrencilere ilişkin değerlendirme kriterlerine odaklanıyor.
1. Öğrencilik Durumu Nasıl Doğrulanır?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının değerlendirme kriterlerine göre, adına başvuru yapılan yabancının öğrenci olup olmadığı konusunda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı kayıtları esas alınır. Bu nedenle öğrencinin beyanıyla yetinmeyip kayıt durumunu gösteren güncel öğrenci belgesini istemek ve kaydın örgün öğretim programında olduğunu teyit etmek önemlidir.
2. Öğrenim Düzeyine Göre Sınırlar
| Öğrenim düzeyi | Başvuru zamanı | Çalışma şekli |
|---|---|---|
| Ön lisans / lisans | İlk yıl tamamlandıktan sonra | Yalnızca kısmi süreli |
| Örgün lisansüstü (yüksek lisans, doktora) | Bu sınırlama yok | Kısmi süreli şartı yok |
Dayanak: 6735 sayılı Kanun md. 19; Uygulama Yönetmeliği md. 43; Bakanlık değerlendirme kriterleri B.9.
Kısmi süreli çalışma, işyerindeki tam süreli emsal çalışmanın üçte ikisine kadar olan çalışmadır (Çalışma Süreleri Yönetmeliği md. 6). Haftalık 45 saat tam süreli çalışılan bir işyerinde bu, en fazla 30 saat demektir.
3. Hangi İşler İçin Başvuru Yapılamaz?
Bakanlığın kriterlerine göre yabancı öğrenciler adına:
- Ev hizmetleri sektöründe çalışmak üzere yapılan başvurular,
- Eğlence sektöründe öğrencinin durumuna uygun olmayan işler için yapılan başvurular
olumsuz değerlendirilir. Yani öğrenciyi evde çocuk veya yaşlı bakımı için çalıştırmak isteyen bir aile, öğrenci statüsündeki bir yabancı için çalışma izni alamaz.
Ayrıca ön lisans ve lisans öğrencileri için yapılan başvurularda öğrencinin öğrenim gördüğü il ve benzeri hususlar dikkate alınır. Öğrencinin okuduğu ilden farklı bir ildeki işyeri için başvuru planlanıyorsa bu nokta değerlendirmede göz önünde bulundurulur.
4. Burslu Öğrenciler İçin Ek Görüş
- Türkiye Bursları programıyla okuyan bir öğrenci için yapılan başvuruda Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının görüşü alınır.
- YÖK Burs Programından yararlanan öğrenciler için öğrenim süresince ve mezuniyetten sonra yapılan başvurularda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının görüşü alınır.
Bu görüşler süreci uzatabileceği için öğrencinin burslu olup olmadığını en başta sormak faydalıdır.
5. İkamet İzni ve Başvuru Türü
Türkiye’deki öğrenci için başvuru yurt içinden yapılır. Yurt içi başvuruda yabancının en az altı ay süreli geçerli ikamet izni bulunması gerekir (Yönetmelik md. 15/4). Öğrenci ikamet izni bir yıllık sürelerle verilebildiği için, kalan süresi altı aydan kısaysa önce ikametin uzatılması gündeme gelir.
Öğrenciye verilen çalışma izni öğrenci ikamet iznini sona erdirmez (Kanun md. 19/3). Ancak öğrenci ikamet izninin iptal edilmesi, öğrenciye verilen çalışma izninin iptal sebepleri arasındadır (Yönetmelik md. 56/1-m). Öğrencinin kaydının devam etmesi bu yüzden işveren için de önemlidir.
6. Ücret ve Sözleşme
- Ücret, Bakanlığın ücret kriterine uygun olmalıdır; genel kurala göre ücret, işin niteliğine göre belirlenen asgari ücret katlarının altında olamaz.
- Kısmi süreli izinlerde sosyal güvenlik yükümlülükleri, başvuruda sunulan iş sözleşmesindeki ücret ve süreler üzerinden yerine getirilir (Yönetmelik md. 60/2).
- İzin verildikten sonra beyan edilen ücretin altına inen sözleşme değişikliği yapılamaz (md. 60/4).
Yabancı Öğrenci Çalıştırma İçin Hızlı Kontrol Listesi
- Öğrenci örgün bir programa kayıtlı mı ve kayıt YÖK kayıtlarında görünüyor mu?
- Ön lisans veya lisans öğrencisiyse ilk yılını tamamladı mı?
- İş ev hizmetleri veya öğrenciye uygun olmayan eğlence sektörü kapsamında mı? (Öyleyse başvuru olumsuz değerlendirilir.)
- Haftalık çalışma süresi tam süreli emsal çalışmanın üçte ikisini aşıyor mu?
- Öğrenci Türkiye Bursları veya YÖK bursu alıyor mu?
- İkamet izninin kalan süresi en az altı ay mı?
- Çalışma izni onaylanmadan öğrenci işe başlatılmıyor mu?
Sık Sorulan Sorular
Öğrenci kendi çalışma iznine kendisi başvurabilir mi?
İşverene bağlı çalışmada yurt içi başvuruyu işveren veya işverenin yetkilendirdiği kişi yapar.
Bir aile, yabancı öğrenciyi çocuk bakıcısı olarak çalıştırabilir mi?
Bakanlığın kriterlerine göre yabancı öğrenciler için ev hizmetleri sektöründe yapılan başvurular olumsuz değerlendirilir.
Öğrenci mezun olursa çalışma izni ne olur?
Mezuniyetten itibaren bir yıl içinde yapılan başvurular, Bakanlığın belirlediği usul ve esaslara göre değerlendirilir (Kanun md. 19/5, Yönetmelik md. 43/4). Mezuniyet sonrası seçenekler için ayrı bir yazı hazırlıyoruz.
Dayanak Mevzuat ve Resmi Kaynaklar
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri (B.9 Yabancı öğrenciler)
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: madde 19
- Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği: madde 15, 43, 56 ve 60
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği: madde 6
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve Bakanlık uygulamaları değişebilir; başvuru öncesinde güncel düzenlemeler kontrol edilmelidir.
Yabancı öğrenci istihdamı için başvurunuzu planlamak isterseniz Konum Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
